Waarom we doen wat we doen

Als voor jezelf nagaat hoe het komt dat jij in het huis woont waar je woont en op de plek bent waar je bent, dan kan je niet anders dan vaststellen dat het door je gedrag komt. Je hebt een keuze gemaakt en je hebt stappen ondernomen. Die stappen heb je kunnen ondernemen omdat je daar de nodige capaciteiten en vaardigheden voor had. Die vaardigheden heb je ingeschakeld omdat er bepaalde waarden en criteria mee gemoeid waren in jouw keuze, zoals mooie omgeving, of goedkoop, of groot, of gemakkelijk. Die criteria en overtuigingen hangen samen met wie jij bent, jouw identiteit.

Antropoloog Gregory Bateson was de man die de belangrijke invloed van deze niveaus ontdekte op gebied van transformatie en ze als de 6 logische niveaus voorstelde.

Spiritueel
Waartoe ben ik hier?

Identiteit
Wie ben ik? Welke rol speel ik nu? Wat is mijn zelfbeeld?

Overtuigingen
Waarden & criteria
Wat is belangrijk voor mij? Waar heb ik behoefte aan? Wat geloof ik over mijzelf?

Vermogen
Capaciteiten, kwaliteiten en vaardigheden
Wat kan ik? Wat voel ik?

Gedrag & activiteiten
Wat doe ik? Wat denk ik?

Levensomstandigheden & resultaat
Waar ben ik?

Een bovenliggend niveau beïnvloedt alle onderliggende niveaus, terwijl een verandering op een onderliggend niveau beperkt invloed heeft op een bovenliggend niveau. Een gedragsverandering is nog geen verandering in zelfbeeld, terwijl een nieuwe overtuiging, zoals 'ik ben goed genoeg' krachtig doorwerkt op je gedrag. Een verandering in gedrag en het benutten van capaciteiten kan pas plaatsvinden als deze wordt aangestuurd vanuit het hoger liggende gebied. Alles wordt bepaald door de overtuigingen die je hebt over jezelf, je identiteit, de wereld om je heen, wie jij bent en hoe je onbewust over jezelf denkt.

Wat ook nogal van invloed is, zijn de dingen die jij belangrijk vindt en de dingen waar jij (bewust en onbewust) behoefte aan hebt. Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat iemand zich onzeker voelt en zichzelf daar niet van bewust is. Dat kan voorkomen bij een persoon die een gedrag vertoont wat bij de mensen uit zijn of haar omgeving overkomt als zelfverzekerdheid. Maar in werkelijkheid betreft het een persoon die zich onzeker voelt met een onbewuste behoefte aan zekerheid. Juist die onbewuste behoefte zal bepalend zijn voor welke vaardigheden en kwaliteiten worden gebruikt en wat zo'n persoon zal doen. Vaak worden dan de kwaliteiten gebruikt om een compensatiegedrag te vertonen om aan de eigenlijke behoefte te voldoen. Stel je nu eens iemand voor die zich ondergewaardeerd voelt, of zichzelf afwijst, of zich onzeker voelt en twijfelt, of zich onveilig voelt of zichzelf niet goed genoeg vindt. Heeft zo iemand misschien een onbewuste behoefte aan waardering, of zelfrespect, of zekerheid en stabiliteit, of veiligheid of goed genoeg te zijn? Hebben we niet allemaal behoefte aan liefde?

Vanuit je zelfbeeld en je overtuigingen beslis je onbewust wat je kunt of niet kunt, welke van je capaciteiten je zal gebruiken of denkt niet te kunnen gebruiken. Daaruit volgt het gedrag om dat wat je kunt, uit te voeren, en dat wat je denkt dat je niet kan te laten liggen. En vanuit die 2 opties volgt wat er gebeurt in je leven. Zo schep jij je eigen leven. Iemand met een overtuiging: ’ik ben niet goed genoeg’ schept in alle contexten van het leven een ander leven dan iemand die vertrekt met een overtuiging:’ ik ben een kind van God en geluk is mijn geboorterecht’. Welke overtuigingen heb jij?